Şikâyete bağlı suçlar ve altı aylık şikâyet süresi

Ceza hukukunda suçların büyük kısmı, savcılık tarafından kendiliğinden soruşturulur. Ancak kanun koyucu, daha çok kişisel ilişkileri ilgilendiren bazı suçlarda soruşturmanın başlamasını suçtan zarar görenin iradesine bırakmıştır. Bu suçlara şikâyete bağlı suçlar denir ve şikâyet hakkı belirli bir süreye tabidir. Bu yazıda hangi suçların şikâyete bağlı olduğunu, altı aylık sürenin nasıl hesaplandığını, şikâyetin nereye ve nasıl yapılacağını, şikâyetten vazgeçmenin sonuçlarını ve uzlaştırmayı anlatıyoruz.
Şikâyet ve ihbar arasındaki fark
İhbar, bir suçun işlendiğinin yetkili makamlara bildirilmesidir ve herkes tarafından yapılabilir. Şikâyet ise suçtan zarar gören kişinin, failin cezalandırılmasını istediğini bildirmesidir. Şikâyete bağlı olmayan suçlarda şikâyet, hukuken bir ihbar işlevi görür; savcılık suçu öğrendiği anda soruşturma başlatmak zorundadır ve şikâyetten vazgeçilmesi soruşturmayı durdurmaz. Şikâyete bağlı suçlarda ise şikâyet, soruşturmanın ön şartıdır.
Altı aylık şikâyet süresi nasıl hesaplanır?
TCK md. 73/1’e göre soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suçlarda, yetkili kimse altı ay içinde şikâyette bulunmadığı takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Bu süre, suçun işlendiği tarihten değil, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden itibaren başlar (TCK md. 73/2).
- Fiil bilinse de fail bilinmiyorsa süre başlamaz; failin kimliğinin öğrenildiği gün süre işlemeye başlar.
- Şikâyet hakkı birden fazla kişiye aitse, birinin süreyi kaçırması diğerlerinin hakkını düşürmez (TCK md. 73/3).
- Şikâyet süresi dolmasa bile dava zamanaşımı süresi geçmişse soruşturma yapılamaz.
- Örneğin bir sosyal medya paylaşımıyla hakarete uğrayan kişi, paylaşımı ve paylaşımı yapan kişinin kimliğini öğrendiği günden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunmalıdır.
Hangi suçlar şikâyete bağlıdır?
Bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığı, Türk Ceza Kanunu’nda veya ilgili özel kanunda o suç için ayrıca belirtilir. Aynı suçun temel hâli şikâyete bağlıyken nitelikli hâli şikâyete bağlı olmayabilir. Uygulamada sık karşılaşılan örnekler şunlardır:
| Suç | Şikâyete bağlı olan hâl | Dayanak |
|---|---|---|
| Kasten yaralama | Basit bir tıbbi müdahaleyle giderilebilecek hafif yaralama; nitelikli hâller şikâyete bağlı değildir | TCK md. 86/2 |
| Tehdit | Malvarlığına zarar verileceğinden veya sair bir kötülük yapılacağından bahisle tehdit | TCK md. 106/1 |
| Konut dokunulmazlığının ihlali | Temel hâl ve işyeri gibi eklentilere ilişkin hâl | TCK md. 116 |
| Kişilerin huzur ve sükûnunu bozma | Temel hâl | TCK md. 123 |
| Hakaret | Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret dışındaki hâller | TCK md. 125, 131 |
| Özel hayatın gizliliğini ihlal | Kişisel verilere ilişkin bazı suçlar dışındaki hâller | TCK md. 134, 139 |
| Mala zarar verme | Temel hâl; nitelikli hâller şikâyete bağlı değildir | TCK md. 151 |
| Güveni kötüye kullanma | Temel hâl | TCK md. 155/1 |
Buna karşılık kişisel verilerin hukuka aykırı olarak kaydedilmesi, verilmesi veya ele geçirilmesi ve verileri yok etmeme suçları şikâyete bağlı değildir (TCK md. 139). Bu suçlarda izlenecek yollar için KVKK başvurusu yazımıza bakabilirsiniz.
Şikâyet nereye ve nasıl yapılır?
Şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına (polis, jandarma) yapılabilir. Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan şikâyet de ilgili başsavcılığa gönderilir (CMK md. 158/1-2). Şikâyet yazılı dilekçeyle yapılabileceği gibi sözlü olarak da yapılabilir; sözlü şikâyet tutanağa geçirilir (CMK md. 158/5).
- Şikâyet edilen kişinin bilinen kimlik bilgileri ve olayın tarihi, yeri ve nasıl gerçekleştiği yazılır.
- Olayı ve failin kimliğini öğrenme tarihi açıkça belirtilir.
- Deliller eklenir: mesaj ve sosyal medya kayıtları, fotoğraf, darp raporu, tanık isimleri, kamera kayıtları.
- Şikâyetçi olunduğu ve failin cezalandırılmasının istendiği açıkça ifade edilir.
- Şikâyet dilekçesinin bir örneği veya tutanağın sureti alınarak saklanır.
Şikâyetten vazgeçme
Kanunda aksi yazılı olmadıkça, suçtan zarar gören kişinin şikâyetten vazgeçmesi davayı düşürür (TCK md. 73/4). İştirak hâlinde işlenen suçlarda sanıklardan biri hakkında şikâyetten vazgeçilmesi, diğerlerini de kapsar (TCK md. 73/5). Ancak vazgeçme, onu kabul etmeyen sanığı etkilemez (TCK md. 73/6); bu durumda sanık hakkında yargılamaya devam edilir.
Şikâyetten bir kez vazgeçen kişi, aynı fiil nedeniyle kural olarak yeniden şikâyette bulunamaz. Vazgeçme kararı bu nedenle sonuçları düşünülerek verilmelidir. Şikâyetten vazgeçme, suçtan doğan tazminat hakkından da vazgeçildiği anlamına gelmez; bu konuda açık bir beyan bulunup bulunmadığına bakılır.
Uzlaştırma
Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar, kanunda sayılan istisnalar dışında uzlaştırma kapsamındadır (CMK md. 253). Bu suçlarda savcılık, dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir ve taraflara uzlaşma teklif edilir. Uzlaşma sağlanır ve edimler yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir; uzlaşma sağlanamazsa soruşturmaya devam edilir. Uzlaşmanın içeriği, özür dilenmesinden zararın giderilmesine kadar tarafların serbest iradesiyle belirlenir.
Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz
Savcılık, soruşturma sonunda kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil bulunmadığına karar verirse kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) verir (CMK md. 172). Suçtan zarar gören, bu karara tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK md. 173/1). İtiraz dilekçesinde, kamu davasının açılmasını gerektirecek olaylar ve deliller gösterilmelidir (CMK md. 173/2).
Ceza yargılamasına ilişkin diğer konular için ceza hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz. Trafik kazasından kaynaklanan yaralanmalarda ceza süreci ile tazminat süreci birbirinden ayrıdır; tazminat tarafı için trafik kazasında yaralanma tazminatı yazımıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Şikâyet süresi ne kadar?
Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi altı aydır (TCK md. 73/1). Süre içinde şikâyette bulunulmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.
Altı aylık şikâyet süresi ne zaman başlar?
Suç tarihinden değil, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği günden itibaren başlar (TCK md. 73/2).
Şikâyete bağlı olmayan suçlarda süre var mı?
Şikâyete bağlı olmayan suçlarda altı aylık şikâyet süresi uygulanmaz; savcılık suçu öğrendiğinde kendiliğinden soruşturma yapar. Bu suçlarda yalnızca dava zamanaşımı süreleri geçerlidir.
Hakaret suçu şikâyete bağlı mı?
Evet. Hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikâyetine bağlıdır; kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret ise şikâyete bağlı değildir (TCK md. 131).
Şikâyetten vazgeçilirse ne olur?
Kanunda aksi yazılı olmadıkça şikâyetten vazgeçme davayı düşürür (TCK md. 73/4). Ancak vazgeçmeyi kabul etmeyen sanık hakkında yargılamaya devam edilir.
Şikâyet nereye yapılır?
Cumhuriyet başsavcılığına veya polis ve jandarma gibi kolluk makamlarına yapılır. Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan şikâyet de ilgili başsavcılığa gönderilir (CMK md. 158).
Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresi ne kadar?
Kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. İtiraz, sulh ceza hâkimliğine yapılır (CMK md. 173/1).
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı kararları değişebilir; kendi durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Diğer yazılar
İdare HukukuTrafik cezasına itiraz: süre, yer ve dilekçeOn beş günlük başvuru süresi, görevli sulh ceza hâkimliği, dilekçede bulunması gerekenler, indirimli ödeme ve itiraz sonrası süreç.
KVKK HukukuKVKK başvurusu: kişisel verileriniz için hangi haklara sahipsiniz?KVKK md. 11’deki haklar, veri sorumlusuna başvuru ve 30 günlük cevap süresi, Kurula şikâyet süreleri, tazminat ve ceza yolları.