Ayıplı mal aldığınızda hangi haklara sahipsiniz?

Satın aldığınız telefon birkaç hafta içinde arızalandıysa, kargoyla gelen mobilya hasarlıysa ya da aracınızda satışta bildirilmeyen bir kusur çıktıysa, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) size belirli haklar tanır. Bu yazıda ayıplı malın ne olduğunu, tüketicinin seçimlik haklarını, ispat yükünü, zamanaşımını, 2026 yılı tüketici hakem heyeti sınırını ve tüketici mahkemesinde dava sürecini anlatıyoruz.
Ayıplı mal nedir?
TKHK md. 8’e göre bir malın ayıplı sayılması için ayıbın tüketiciye teslim anında bulunması gerekir. Şu durumlarda mal ayıplı kabul edilir:
- Taraflarca kararlaştırılan örneğe veya modele uygun olmaması
- Objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması
- Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklere aykırı olması
- Satıcı tarafından bildirilen veya teknik düzenlemesinde belirlenen niteliğe aykırı olması
- Benzer mallarda bulunması gereken ve tüketicinin makul olarak beklediği faydayı azaltan ya da ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içermesi
Tüketicinin satın alırken bildiği veya bilmesi gereken ayıplar için kural olarak sorumluluk doğmaz. Malın tüketici tarafından yanlış kullanılması sonucu ortaya çıkan arızalar da ayıp kapsamında değildir.
Tüketicinin dört seçimlik hakkı
Mal ayıplı çıktığında tüketici, TKHK md. 11’de sayılan şu haklardan birini seçebilir. Satıcı, tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür:
| Hak | Sonuç |
|---|---|
| Sözleşmeden dönme | Mal iade edilir, ödenen bedel geri alınır |
| Bedelden indirim | Mal tüketicide kalır, ayıp oranında indirim yapılır |
| Ücretsiz onarım | Tüm masraflar satıcıya ait olmak üzere mal onarılır |
| Ayıpsız misliyle değiştirme | Mal, imkân varsa ayıpsız bir benzeriyle değiştirilir |
- Ücretsiz onarım veya değiştirme talebi, malın niteliği ve tüketicinin bu maldan faydalanma amacı dikkate alınarak makul bir sürede ve en fazla otuz iş günü içinde yerine getirilmelidir; konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre altmış iş günüdür.
- Seçilen hakkın satıcı için orantısız güçlük doğurduğu hâllerde tüketici diğer haklardan birini kullanabilir.
- Ücretsiz onarım ve değiştirme hakları üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir; bu hakların yerine getirilmesinden satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur.
- Tüketici, seçimlik haklarının yanında şartları varsa tazminat da isteyebilir.
İspat yükü: altı aylık karine
Ayıbın teslim anında var olduğunu kural olarak tüketici ispat eder. Ancak TKHK md. 10’a göre teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıya geçer. Bu karine, malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmadığı hâllerde uygulanmaz. Bu nedenle ayıbın fark edildiği tarihi ve satıcıya yapılan bildirimi belgelemek önemlidir.
Zamanaşımı ve garanti süresi
Ayıplı maldan sorumluluk, kanunlarda veya sözleşmede daha uzun bir süre öngörülmedikçe, ayıp daha sonra ortaya çıksa bile malın teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir; konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre beş yıldır (TKHK md. 12). Ayıp ağır kusur veya hileyle gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.
Garanti belgesi verilmesi zorunlu olan mallarda garanti süresi, malın teslim tarihinden itibaren kural olarak en az iki yıldır (TKHK md. 56). Garanti, tüketicinin TKHK md. 11’deki seçimlik haklarını ortadan kaldırmaz; bu haklar garantiden bağımsız olarak kullanılabilir.
Satıcıya başvuru: adım adım
- Fatura, sipariş kaydı, garanti belgesi ve ödeme dekontu gibi belgeleri bir araya getirin.
- Ayıbı fotoğraf, video veya servis raporu ile belgeleyin.
- Satıcıya yazılı başvurarak hangi seçimlik hakkı kullandığınızı açıkça bildirin; başvurunun tarihini gösteren bir kayıt (e-posta, noter ihtarı, kayıtlı başvuru numarası) saklayın.
- Talep karşılanmazsa uyuşmazlığın değerine göre tüketici hakem heyetine başvurun veya arabuluculuk sürecini başlatın.
Tüketici hakem heyeti: 2026 sınırı
Değeri belirli bir parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur (TKHK md. 68). Bu sınır her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Ticaret Bakanlığı tebliğine göre 1 Ocak 2026’dan itibaren değeri 186.000 TL’nin altındaki uyuşmazlıklarda il veya ilçe tüketici hakem heyetleri görevlidir.
- Başvuru, tüketicinin yerleşim yerindeki veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki hakem heyetine yapılır; hakem heyeti bulunmayan ilçelerde kaymakamlığa başvurulabilir.
- Başvuru e-Devlet üzerinden elektronik olarak da yapılabilir ve ücretsizdir; avukatla temsil zorunlu değildir.
- Hakem heyeti kararına karşı taraflar, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edebilir (TKHK md. 70).
- Uyuşmazlığın değeri, başvuru tarihindeki parasal sınıra göre belirlenir.
Tüketici mahkemesi ve zorunlu arabuluculuk
Değeri hakem heyeti sınırının üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesinde dava açılır. Ancak dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TKHK md. 73/A). Hakem heyetinin görevine giren uyuşmazlıklar ve hakem heyeti kararlarına karşı yapılan itirazlar bu şartın dışındadır. Arabuluculuk sürecinin genel işleyişini iş davalarında zorunlu arabuluculuk yazımızda anlattık; temel ilkeler tüketici uyuşmazlıklarında da benzerdir.
Tüketici mahkemesinde açılan davalarda karşı tarafa yüklenebilecek avukatlık ücretinin alt sınırı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nde belirlenir; güncel tutarlar için avukatlık asgari ücret tarifesi 2026-2027 yazımıza bakabilirsiniz. Tüketici hukukundaki diğer konular için tüketici hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Ayıplı mal iade edilebilir mi?
Evet. Tüketici, sözleşmeden dönerek malı iade edebilir ve ödediği bedeli geri isteyebilir (TKHK md. 11). Bunun yerine bedelden indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değiştirme de seçilebilir.
Ayıplı mal için süre ne kadar?
Ayıplı maldan sorumluluk teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir; konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre beş yıldır. Ayıp hileyle gizlenmişse zamanaşımı uygulanmaz (TKHK md. 12).
Satıcı ayıplı malı değiştirmek zorunda mı?
Tüketici ayıpsız misliyle değiştirme hakkını seçerse satıcı bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür; değiştirme en fazla otuz iş günü içinde yapılmalıdır. Seçilen hak satıcı için orantısız güçlük doğuruyorsa tüketici diğer haklardan birini kullanabilir.
2026 tüketici hakem heyeti sınırı ne kadar?
1 Ocak 2026’dan itibaren değeri 186.000 TL’nin altındaki uyuşmazlıklarda il veya ilçe tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur. Bu tutarın üzerindeki uyuşmazlıklar tüketici mahkemesinde görülür.
Tüketici hakem heyeti kararına itiraz süresi ne kadar?
Kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. İtiraz, hakem heyetinin veya tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesine yapılır (TKHK md. 70).
Tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. Tüketici mahkemesinde görülen uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TKHK md. 73/A). Hakem heyetinin görevine giren uyuşmazlıklar bu şartın dışındadır.
Ayıp altı aydan sonra ortaya çıkarsa ne olur?
Teslimden itibaren altı ay geçtikten sonra ortaya çıkan ayıplarda, ayıbın teslim anında var olduğunu kural olarak tüketici ispat eder. Hak, iki yıllık zamanaşımı süresi dolmadıkça kullanılabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı kararları değişebilir; kendi durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Diğer yazılar
İdare HukukuTrafik cezasına itiraz: süre, yer ve dilekçeOn beş günlük başvuru süresi, görevli sulh ceza hâkimliği, dilekçede bulunması gerekenler, indirimli ödeme ve itiraz sonrası süreç.
KVKK HukukuKVKK başvurusu: kişisel verileriniz için hangi haklara sahipsiniz?KVKK md. 11’deki haklar, veri sorumlusuna başvuru ve 30 günlük cevap süresi, Kurula şikâyet süreleri, tazminat ve ceza yolları.