İzale-i şuyu (ortaklığın giderilmesi) davası nasıl işler?

Miras kalan bir ev, tarla veya arsa üzerinde birden fazla kişinin hakkı bulunduğunda, paydaşlar malın kullanımı ya da satışı konusunda çoğu zaman anlaşamaz. Halk arasında izale-i şuyu olarak bilinen ortaklığın giderilmesi davası, bu ortaklığı sona erdirmenin kanuni yoludur. Bu yazıda davanın şartlarını, zorunlu arabuluculuğu, aynen bölme ile satış arasındaki farkı, 2026’da yürürlüğe giren mirasçılara öncelikli ihale kuralını ve masrafların nasıl paylaşıldığını anlatıyoruz.
İzale-i şuyu nedir?
“İzale-i şuyu” Osmanlıca kökenli bir ifadedir ve “ortaklığın giderilmesi” anlamına gelir. Dava, bir taşınır veya taşınmaz mal üzerindeki ortak mülkiyeti sona erdirmek için açılır. Sonunda mahkeme ya malı paydaşlar arasında fiziken böler ya da malın satılarak bedelinin paylar oranında dağıtılmasına karar verir.
| Paylı mülkiyet | Elbirliği mülkiyeti | |
|---|---|---|
| Paylar | Her paydaşın payı bellidir (örneğin 1/4) | Paylar belli değildir; hak malın tamamı üzerindedir |
| Tasarruf | Paydaş kendi payını tek başına satabilir | Mal üzerinde işlem için kural olarak oybirliği gerekir |
| Tipik örnek | Hisseleri tapuda ayrı ayrı yazılı daire | Mirasçılar adına intikal etmiş ama paylaştırılmamış tereke malı |
Mirasçılar, paylaşma yapılıncaya kadar terekede elbirliği mülkiyetiyle maliktir (TMK 640). Her mirasçı, kanun veya sözleşme engel olmadıkça her zaman paylaşma isteyebilir (TMK 642). Paylı mülkiyette de her paydaş, bir sözleşmeyle bağlı değilse malın paylaşılmasını isteyebilir; ancak bu istem uygun olmayan bir zamanda ileri sürülemez (TMK 698). Her iki durumda da payı ne kadar küçük olursa olsun herhangi bir paydaş dava açabilir.
Önce arabuluculuk zorunlu
7445 sayılı Kanunla Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na eklenen 18/B maddesi uyarınca, taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Kural 1 Eylül 2023’ten sonra açılan davalara uygulanır. Arabulucuya gidilmeden açılan dava usulden reddedilir.
- Başvuru yeri: Taşınmazlarda, taşınmazın bulunduğu yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosu.
- Süre: Arabulucu süreci görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir.
- İlk toplantıya katılmamak: Geçerli mazereti olmadan ilk toplantıya katılmayan paydaş, davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemesi gereken yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir.
- Anlaşma olursa: Anlaşma belgesine taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur. Şerhten sonra taraflardan biri, resmî senet düzenlenmeksizin tapu müdürlüğünden tescil isteyebilir.
- Anlaşma olmazsa: Arabulucunun düzenlediği son tutanak dava dilekçesine eklenir.
Paydaşlardan bazılarına ulaşılamaması dava açılmasına engel değildir; bu durum son tutanakta belirtilir.
Görevli ve yetkili mahkeme
Ortaklığın giderilmesi davalarına sulh hukuk mahkemesi bakar (HMK 4). Taşınmazlarda, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK 12); paydaşların nerede oturduğu bunu değiştirmez. Kayseri’deki bir taşınmaz için dava, başka şehirlerde yaşayan mirasçılar açsa bile taşınmazın bağlı olduğu Kayseri adliyesindeki sulh hukuk mahkemesinde görülür. Tüm paydaşların davada yer alması zorunludur; paydaşlardan biri ölmüşse onun mirasçıları davaya dahil edilir ve bunun için mirasçılık belgesi gerekir.
Aynen taksim mi, satış mı?
TMK 699’a göre paylaşma, malın aynen bölünmesi ya da satılarak bedelinin bölüşülmesi biçiminde yapılır. Paydaşlar paylaşma biçiminde anlaşamazsa hâkim önce aynen bölmeye karar verir; parçalar arasındaki değer farkı para ödenerek denkleştirilebilir. Aynen bölme mümkün değilse veya malın değerinde önemli bir azalmaya yol açacaksa açık artırmayla satışa karar verilir.
Uygulamada tek bir daire, küçük bir arsa veya bölünmesi değer kaybına yol açacak bir taşınmazda çoğunlukla satışa karar verilir. Tarım arazilerinde 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, arazinin yeter gelirli büyüklüğün altına bölünmesini yasakladığından, aynen bölme çoğu zaman mümkün olmaz. Birden fazla bağımsız bölümü olan binalarda kat mülkiyetine geçilerek paylaştırma da değerlendirilebilir.
2026 değişikliği: mirasçılar arasında ilk ihale
31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanunla İcra ve İflas Kanunu’nun 114. maddesine önemli bir kural eklendi. Buna göre, tüm maliklerin miras yoluyla edindiği ve mirasçılar dışında üçüncü kişilerin payı bulunmayan taşınmazlarda, ortaklığın satış yoluyla giderilmesi için yapılan birinci artırma bir defaya mahsus yalnızca malik mirasçılar arasında yapılır.
- Bu ilk artırmada taşınmaz, muhammen (tahmini) bedelin yüzde yüzünden aşağıya satılamaz.
- Mirasçılar arasındaki artırmada sonuç alınamazsa ikinci artırma herkese açık olarak, muhammen bedelin yüzde ellisi üzerinden yapılır.
- İhale bedelini ödemeyen alıcının teminatı yanar ve ihale bedelinin yüzde beşi oranında idari para cezası uygulanır.
- Kanunun geçiş hükmüne göre bu kurallar, 31 Temmuz 2026’dan önce ilanı yapılmış ihalelere uygulanmaz.
Bu düzenleme, aile malının yabancılara geçmesini istemeyen mirasçılara yeni bir imkân tanır. Bunun dışında, satışın yalnızca paydaşlar arasında yapılması ancak tüm paydaşların bu konuda anlaşmasıyla mümkündür (TMK 699). Paylardan birinin bir mirasçıdan satın alınmış olması gibi durumlarda kuralın nasıl uygulanacağı henüz yargı kararlarıyla netleşmemiştir.
Dava aşamaları
- Tapu kaydı ve paydaşların tespiti: Güncel tapu kaydı alınır; tapuda ölmüş kişiler varsa mirasçılık belgeleri çıkarılır ve paydaşların adresleri toplanır.
- Arabuluculuk: Taşınmazın bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna başvurulur. Anlaşma olursa icra edilebilirlik şerhiyle süreç biter.
- Dava: Anlaşma olmazsa son tutanak eklenerek sulh hukuk mahkemesinde dava açılır; tüm paydaşlar davalı gösterilir.
- Keşif ve bilirkişi: Mahkeme taşınmazda keşif yapar; bilirkişiler değeri, imar durumunu ve aynen bölünmeye elverişli olup olmadığını inceler.
- Karar: Mahkeme aynen bölmeye veya satışa karar verir. Karara karşı kanun yoluna başvurulabilir.
- Satış memurluğu: Satış kararı kesinleşince ihale, sulh hukuk mahkemesinin satış memurluğunca elektronik satış portalı üzerinden de teklif verilebilecek şekilde yapılır.
- Bedelin dağıtımı: Harç ve satış masrafları düşüldükten sonra kalan bedel paydaşlara payları oranında ödenir.
Dava ne kadar sürer?
Kesin bir süre vermek mümkün değildir. Uygulamada arabuluculuk aşaması birkaç hafta, ilk derece yargılaması çoğu dosyada altı ay ile bir buçuk yıl arasında sürer; satış aşaması ayrıca birkaç ay alabilir. Paydaş sayısının fazla olması, yurt dışındaki veya adresi bilinmeyen paydaşlara tebligat, eksik mirasçılık belgeleri ve kıymet takdirine yapılan itirazlar süreyi uzatan başlıca etkenlerdir. Kayseri’nin kırsal ilçelerinde tapu kayıtlarının birkaç kuşak önceki malikler adına durması sık görülür; bu durumda mirasçılık belgelerinin dava öncesinde tamamlanması süreyi belirgin biçimde kısaltır.
Masraflar ve kimin ödediği (2026)
| Kalem | Tutar veya oran |
|---|---|
| Sulh hukuk başvurma harcı | 335,20 TL |
| Maktu karar harcı | 732 TL |
| Satış yoluyla giderilmede harç | Satış bedelinin binde 11,38’i |
| Aynen bölmede harç | Bölünen değerin binde 4,55’i |
| Keşif, bilirkişi, tebligat ve ilan giderleri | Mahkeme ve satış memurluğunca belirlenir |
Örneğin 3.000.000 TL’ye satılan bir taşınmazda satış harcı 34.140 TL’dir ve satış bedelinden karşılanır. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre ortaklığın giderilmesi davasında kazanan ya da kaybeden taraf yoktur; dava tüm paydaşların yararınadır. Bu nedenle yargılama giderleri ve vekâlet ücreti, davayı kim açmış olursa olsun, paydaşlara payları oranında yükletilir. Davayı açan paydaş masrafları peşin öder, ancak kararla her paydaşın kendi payına düşen kısım belirlenir. 2026–2027 Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre ortaklığın giderilmesi davalarında maktu vekâlet ücreti 52.000 TL, satış memurluğundaki işlerin takibi için 25.000 TL’dir; ayrıntılar için avukatlık asgari ücret tarifesi yazımıza bakabilirsiniz.
Sık karşılaşılan durumlar
Paydaşlardan biri malı tek başına kullanıyorsa
Ortak evde oturan veya tarlayı tek başına eken paydaştan, diğer paydaşlar ecrimisil (haksız kullanım tazminatı) isteyebilir. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre paydaşlar arasında ecrimisil istenebilmesi için kural olarak kullanan paydaşa, diğerlerinin de yararlanmak istediğinin bildirilmesi (intifadan men) gerekir; kira geliri gibi semeresi olan mallarda bu şart aranmayabilir. Ecrimisil, ortaklığın giderilmesi davasında değil ayrı bir davada istenir.
Hisseli tapuda payını satmak ve önalım hakkı
Paylı mülkiyette paydaş kendi payını diğerlerinin onayı olmadan satabilir; ancak pay üçüncü bir kişiye satılırsa diğer paydaşlar önalım (şufa) hakkını kullanabilir. 7571 sayılı Kanunla yapılan değişiklikle bu hak, satışın bildirilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde satıştan itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır; bedeli hâkim payın rayiç değerine göre belirler. Önalım hakkı cebrî artırmayla yapılan satışlarda kullanılamadığından, ortaklığın giderilmesi kapsamındaki ihaleye karşı ileri sürülemez.
Elbirliği mülkiyetini paylı mülkiyete çevirmek
Mirasçılardan her biri, sulh hâkiminden elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesini isteyebilir (TMK 644). Paylı mülkiyete geçildiğinde her mirasçının payı tapuda ayrı ayrı görünür ve mirasçı kendi payını satabilir. Bu yol, malın tamamının satılmasını istemeyen ama kendi payını değerlendirmek isteyen mirasçılar için ortaklığın giderilmesine bir seçenek olabilir.
Sık sorulan sorular
İzale-i şuyu davası açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Evet. 1 Eylül 2023’ten bu yana taşınır ve taşınmazların paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurmak dava şartıdır (HUAK 18/B). Arabulucuya gidilmeden açılan dava usulden reddedilir.
Arabuluculuk toplantısına katılmazsam ne olur?
Geçerli mazereti olmadan ilk toplantıya katılmayan paydaş, sonradan açılan davada haklı çıksa bile karşı tarafın ödemesi gereken yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir.
Miras kalan evin ihalesine önce mirasçılar mı girer?
Tüm maliklerin miras yoluyla edindiği ve üçüncü kişilerin payı bulunmayan taşınmazlarda, 31 Temmuz 2026’dan sonra ilanı yapılan ihalelerde birinci artırma yalnızca malik mirasçılar arasında ve muhammen bedelin tamamı üzerinden yapılır. Sonuç alınamazsa ikinci artırma herkese açıktır.
İzale-i şuyu davasının masraflarını kim öder?
Davada kazanan veya kaybeden taraf yoktur. Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti, davayı kimin açtığına bakılmaksızın paydaşlara payları oranında yükletilir. Satış hâlinde satış harcı ve masraflar satış bedelinden karşılanır.
İzale-i şuyu davası ne kadar sürer?
Uygulamada arabuluculuk birkaç hafta, ilk derece yargılaması çoğu dosyada altı ay ile bir buçuk yıl sürer; satış aşaması birkaç ay daha alabilir. Paydaş sayısı, tebligat sorunları ve eksik mirasçılık belgeleri süreyi uzatır.
Hissedarlardan biri razı olmazsa ev satılır mı?
Evet. Paylaşma için tüm paydaşların rızası gerekmez; herhangi bir paydaş dava açabilir. Ev aynen bölünemiyorsa mahkeme açık artırmayla satışa karar verir ve bedel paylar oranında dağıtılır.
Tarla aynen bölünebilir mi?
Tarım arazileri, 5403 sayılı Kanundaki yeter gelirli büyüklüğün altına bölünemez. Bu nedenle küçük tarlalarda aynen bölme çoğu zaman mümkün olmaz ve satışa karar verilir. Bölünmenin mümkün olup olmadığı keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
İhalede satılan paya önalım hakkı kullanılabilir mi?
Hayır. Önalım hakkı cebrî artırmayla yapılan satışlarda kullanılamaz; ortaklığın giderilmesi için yapılan ihale de bu kapsamdadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı kararları değişebilir; kendi durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.
Diğer yazılar
Miras HukukuMirasçılık belgesi (veraset ilamı) nasıl alınır?Noterden mi, mahkemeden mi? Gerekli belgeler, 2026 masrafları, e-Devlet’te ne görünür ve belge hatalıysa ne yapılır.
Miras HukukuMirasın reddi: süre ve dikkat edilmesi gerekenlerBorçları malvarlığından fazla olan bir mirasta üç aylık ret süresi, reddin nasıl yapıldığı ve mirası kabul sayılan davranışlar.