Av. Adem KılıçHukuk Bürosu0554 694 09 19
Aile Hukuku

Anlaşmalı boşanma protokolü nasıl hazırlanır?

Anlaşmalı boşanmada davanın sonucunu belirleyen asıl belge, eşlerin birlikte imzaladığı protokoldür. Duruşma çoğu zaman kısa sürer; ancak protokolde yazılanlar boşanma kararının bir parçası hâline gelir ve yıllarca uygulanır. Bu yazıda protokole hangi konuların, nasıl bir dille yazılması gerektiğini, hâkimin protokol üzerindeki yetkisini ve imzadan sonra neler olabileceğini anlatıyoruz.

Anlaşmalı boşanma protokolü nedir?

Protokol, boşanmaya karar veren eşlerin boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında vardığı anlaşmayı gösteren yazılı metindir. Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinin üçüncü fıkrası, anlaşmalı boşanma için hâkimin bu düzenlemeyi uygun bulmasını şart koşar. Kanunun 184. maddesinin beşinci bendine göre de boşanmanın sonuçlarına ilişkin anlaşmalar, hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz.

Bu nedenle protokol, eşler arasında imzalanmış sıradan bir sözleşme gibi düşünülmemelidir. Hâkimin denetiminden geçer ve onaylandığında kararın içeriğine dönüşür. Evlilik süresi, birlikte başvuru ve duruşmaya katılım gibi anlaşmalı boşanmanın genel şartlarını anlaşmalı boşanmanın şartları yazımızda ayrıca ele aldık.

Protokolde hangi konular yer almalı?

Anlaşmalı boşanmada eşlerin yalnızca boşanma konusunda değil, sonuçlarının tamamında anlaşmış olması gerekir. Aşağıdaki tablo, bir protokolde genellikle düzenlenen başlıkları ve her birinde netleştirilmesi gerekenleri gösterir.

Protokolün temel başlıkları
BaşlıkNetleştirilmesi gerekenler
VelayetVelayetin hangi ebeveyne bırakıldığı ya da talep varsa ortak velayet
Kişisel ilişkiGün, saat, teslim yeri; bayramlar, yarıyıl ve yaz tatili; telefon ve görüntülü görüşme
İştirak nafakasıHer çocuk için aylık tutar, ödeme günü, hesap ve yıllık artış esası
Yoksulluk nafakasıTalep edilip edilmediği; ediliyorsa tutar ve artış esası, edilmiyorsa açık feragat
Maddi ve manevi tazminatTutar, ödeme tarihi ve şekli ya da karşılıklı açık feragat
Mal rejimiKonut, araç, birikim ve borçların paylaşımı; devir işlemlerinin tarihi ve sorumlusu
Ziynet ve kişisel eşyaHangi eşyanın kimde kaldığı, teslim tarihi ya da talepten feragat
Yargılama giderleriMasrafların ve vekâlet ücretinin kim üzerinde bırakılacağı

Çocuklarla ilgili maddeler

Velayet ve ortak velayet

Velayetin hangi ebeveyne bırakılacağı protokolün en hassas konusudur. Hâkim, eşler anlaşmış olsa bile çocuğun üstün yararını kendiliğinden gözetir ve gerekirse değişiklik ister. Ortak velayet kanunda ayrıca düzenlenmemiştir; ancak Yargıtay’ın 2017’den bu yana süren uygulamasıyla, eşlerin birlikte talep etmesi ve çocuğun yararına aykırı olmaması hâlinde mahkemeler protokoldeki ortak velayet düzenlemesini onaylayabilmektedir. Bu, hâkimin takdirindedir; protokole yazılması tek başına yeterli değildir.

Kişisel ilişki

“Baba çocuğu uygun zamanlarda görebilir” gibi genel bir ifade uygulanamaz ve ilk anlaşmazlıkta yeni bir davaya yol açar. Kişisel ilişki gün ve saatleriyle, çocuğun nereden alınıp nereye teslim edileceğiyle yazılmalıdır. Okul takvimi, bayramlar, yarıyıl ve yaz tatili ayrı ayrı düzenlenmelidir. Hâkim, kişisel ilişkiye ilişkin karara uyulmamasının velayetin değiştirilmesine kadar varan sonuçları olabileceğini taraflara hatırlatır (TMK 182/2).

İştirak nafakası

İştirak nafakası, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine velayeti almayan ebeveynin katılımıdır ve çocuğun hakkıdır. Bu nedenle ebeveynler çocuğun aleyhine olacak şekilde iştirak nafakasından vazgeçemez; hâkim tutarın çocuğun ihtiyaçlarına uygunluğunu denetler. Protokolde nafakanın başlangıcı, aylık tutarı, ödeme günü ve ödemenin yapılacağı hesap açıkça yazılmalıdır.

Hâkim, istem hâlinde iştirak nafakasının gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini de önceden belirleyebilir (TMK 182/4). Artış esası yazılmazsa, nafakanın enflasyon karşısında güncellenmesi için ayrıca dava açmak gerekebilir. Artış ölçütü yazılırken hangi endeksin (örneğin TÜİK tarafından açıklanan tüketici fiyat endeksi) ve hangi dönemin esas alınacağı belirsiz bırakılmamalıdır.

Yoksulluk nafakası ve 2026 Anayasa Mahkemesi kararı

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşin diğer eşten talep edebildiği nafakadır (TMK 175). Bu nafakadan eşin açıkça feragat etmesi mümkündür. Protokolde talep edilmeyecekse “Taraflar birbirlerinden yoksulluk nafakası talep etmemektedir” gibi açık bir ifade kullanılmalıdır. Protokolde hiç düzenlenmemesi hâlinde, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrıca talep edilmesi mümkün olabilir (TMK 178).

Anayasa Mahkemesi, 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesindeki “süresiz olarak” ifadesini iptal etmiştir. Karar 30 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış ve iptalin dokuz ay sonra, yani 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girmesine karar verilmiştir. Yoksulluk nafakası kurumu kaldırılmamıştır; bu tarihe kadar mevcut hüküm uygulanmaya devam eder ve yasa koyucunun yeni bir süre düzenlemesi yapması beklenmektedir.

Yeni düzenlemenin içeriği henüz belli olmadığından, bu dönemde imzalanan protokollerde yoksulluk nafakası öngörülüyorsa tutarın, artış esasının ve varsa tarafların üzerinde anlaştığı süre veya sona erme koşullarının açıkça yazılması, ileride doğabilecek tartışmaları azaltır. Nafakanın evlenme, ölüm gibi kanuni sona erme sebepleri (TMK 176/3) protokole rağmen geçerlidir.

Mal rejimi, ziynet ve tazminat

Protokolün en sık uyuşmazlık doğuran bölümü mal paylaşımıdır. Evlilik içinde edinilen konut, araç, birikim ve borçların kime kalacağı, varsa bir eşin diğerine yapacağı ödemenin tutarı ve tarihi, tapu ve araç devrinin kim tarafından ne zaman yapılacağı tek tek yazılmalıdır.

Yargıtay uygulamasında, mal rejiminden doğan alacakların (katılma alacağı, değer artış payı, katkı payı gibi) adıyla sayılarak açıkça feragat edildiği protokollerde sonradan mal rejimi davası açılamayacağı kabul edilmektedir. Protokolde mal rejimi hiç düzenlenmemişse ayrıca dava açılması kural olarak mümkündür. “Başkaca talebimiz yoktur” gibi genel ifadelerin feragat sayılıp sayılmayacağı ise somut olaya göre değerlendirilmekte ve kararlar arasında farklılık görülmektedir. Bu belirsizlik nedeniyle feragat edilecekse hangi taleplerden feragat edildiği açıkça yazılmalı, feragat edilmeyecekse bu da belirtilmelidir.

Ziynet eşyaları ve maddi-manevi tazminat da aynı şekilde ayrıca düzenlenmelidir. Konut kredisi gibi ortak borçlar için protokolde yapılan paylaşım yalnızca eşler arasında hüküm doğurur; bankayla ayrıca bir düzenleme yapılmadıkça banka, kredi sözleşmesinde borçlu görünen eşe başvurabilir.

Belirsiz ve uygulanabilir ifadeler

Protokolde kullanılan dil, kararın icra edilebilirliğini doğrudan etkiler. Aşağıdaki örnekler yalnızca farkı göstermek içindir; her dosyanın koşulları farklı olduğundan olduğu gibi kullanılmamalıdır.

Belirsiz ifade ile uygulanabilir ifade karşılaştırması
KonuBelirsizUygulanabilir
Kişisel ilişkiBaba çocuğu dilediği zaman görebilir.Her ayın birinci ve üçüncü hafta sonu cumartesi 10.00’dan pazar 18.00’e kadar, annenin konutundan alınıp aynı yere teslim edilmek üzere.
NafakaBaba çocuğa nafaka ödeyecektir.Kararın kesinleşmesinden itibaren her ayın 5’ine kadar, belirtilen hesaba aylık … TL; her yıl belirlenen endeks oranında artırılarak.
Mal paylaşımıTaraflar mal paylaşımı konusunda anlaşmıştır.… plakalı araç davalıda kalacak; davalı davacıya … tarihine kadar … TL ödeyecektir. Taraflar bunun dışında mal rejiminden doğan katılma alacağı, değer artış payı ve katkı payı taleplerinden karşılıklı olarak feragat eder.
Taşınmaz devriEv davacıya bırakılmıştır.… ada … parseldeki taşınmazdaki davalı payı, kararın kesinleşmesinden itibaren … gün içinde davacı adına tapuda devredilecektir.

Hâkim protokolü değiştirebilir mi?

Evet. TMK 166/3’e göre hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verilir. Uygulamada hâkim en çok iştirak nafakasının tutarı, kişisel ilişkinin süresi ve çocuğun yararına aykırı görülen hükümler üzerinde durur.

Taraflardan biri hâkimin önerdiği değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Bu durumda dava, boşanma sebebinin ispatını gerektiren çekişmeli boşanma olarak devam edebilir. Bu nedenle duruşmaya gitmeden önce protokolün her maddesinin gerçekten üzerinde anlaşılmış olması önemlidir.

Protokol imzalandıktan sonra vazgeçilebilir mi?

Protokolü imzalamak, eşleri boşanma kararı kesinleşene kadar bağlamaz. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre eşlerden biri karar kesinleşinceye kadar anlaşmadan dönebilir. Kanun yolundan feragat edilmeden karara karşı istinaf başvurusunda bulunulması da anlaşmadan dönme olarak değerlendirilebilmektedir. Bu durumda dava çekişmeli boşanma hükümlerine göre görülür.

Karar kesinleştikten sonra protokol hükümleri bağlayıcıdır. Sonradan değişen koşullar nedeniyle nafakanın artırılması veya azaltılması (TMK 176/4) ya da velayetin ve kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi (TMK 183) için ayrıca dava açılması gerekir.

Protokole uyulmazsa ne olur?

Onaylanan protokol boşanma kararının parçası olduğundan, kesinleştikten sonra ilam niteliğindedir. Ödenmeyen nafaka, kararlaştırılan para ödemesi veya teslim edilmeyen eşya için ilamlı icra takibi başlatılabilir. Nafaka borcunu ödemeyen kişi hakkında İcra ve İflas Kanunu’nun 344. maddesi uyarınca tazyik hapsi istenebilir. Çocukla kişisel ilişkinin engellenmesi hâlinde de kararın yerine getirilmesi için icra yoluna başvurulabilir.

Duruşma, harç ve kesinleşme

Dava, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer aile mahkemesinde açılabilir (TMK 168). Kayseri’de oturan eşler için davalar Kayseri Adliyesi’ndeki aile mahkemelerinde görülür. Duruşmada her iki eşin bizzat bulunması gerekir; hâkim her eşe boşanmayı özgür iradesiyle isteyip istemediğini ve protokolü okuyup kabul edip etmediğini sorar. Eşlerden biri yurt dışındaysa ses ve görüntü aktarımı yoluyla dinlenme imkânı mahkemece değerlendirilebilir.

Taraflar duruşmada kanun yolundan feragat ederse karar kısa sürede kesinleşebilir. Feragat edilmezse gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresinin dolması beklenir (HMK 345). 2026 yılı için aile mahkemesinde başvurma harcı ve peşin karar harcı 732’şer TL’dir; bunlara tebligat giderleri eklenir. Protokolde para ödemesi öngörülmesi hâlinde ek harç gündeme gelebilir; kesin tutarı mahkeme kalemi hesaplar.

Protokolü hazırlarken kontrol listesi

  1. Evlilik tarihini nüfus kaydından kontrol edin; anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir.
  2. Tapu, araç, banka ve kredi kayıtlarını çıkararak malvarlığının tam bir dökümünü hazırlayın.
  3. Velayet, kişisel ilişki takvimi ve nafaka tutarlarını çocukların okul düzeni ve gerçek giderleriyle birlikte düşünün.
  4. Her para ödemesine tarih, tutar ve hesap bilgisi yazın; her devir işlemine süre ve sorumlu taraf belirleyin.
  5. Feragat edilen talepleri adıyla sayın; feragat edilmeyenleri de açıkça belirtin.
  6. Protokolü imzalamadan önce her maddeyi birlikte okuyun ve duruşmada değiştirilmesini istemeyeceğiniz bir metin üzerinde uzlaşın.

Sık sorulan sorular

Anlaşmalı boşanma protokolünü kendimiz hazırlayabilir miyiz?

Evet, avukat tutmak zorunlu değildir ve eşler protokolü kendileri hazırlayabilir. Ancak velayet, nafaka ve mal paylaşımı maddelerinin belirsiz yazılması, boşanmadan sonra yeni davalara yol açabilir. Feragat içeren maddelerin imzadan önce hukuki açıdan değerlendirilmesi yararlı olur.

Hâkim anlaşmalı boşanma protokolünü değiştirebilir mi?

Evet. Hâkim, çocukların ve tarafların yararını gözeterek protokolde gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir (TMK 166/3). Değişiklikler iki eşçe kabul edilirse boşanmaya karar verilir; kabul edilmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez ve dava çekişmeli olarak devam edebilir.

Protokol imzalandıktan sonra vazgeçilebilir mi?

Eşlerden biri boşanma kararı kesinleşinceye kadar anlaşmadan dönebilir. Karar kesinleştikten sonra ise protokol hükümleri bağlayıcıdır; nafaka veya velayet gibi konularda değişiklik ancak koşulların değişmesi hâlinde açılacak yeni bir davayla istenebilir.

Protokolde mal paylaşımı yazılmazsa sonradan dava açılabilir mi?

Protokolde mal rejimi hiç düzenlenmemişse, boşanma kesinleştikten sonra mal rejiminin tasfiyesi için ayrıca dava açılması kural olarak mümkündür. Buna karşılık mal rejiminden doğan alacaklardan açıkça feragat edilmişse sonradan dava açılamaz. Genel ifadelerin nasıl yorumlanacağı somut olaya göre değişir.

Nafakasız anlaşmalı boşanma olur mu?

Eşler yoksulluk nafakasından karşılıklı olarak feragat edebilir. İştirak nafakası ise çocuğun hakkı olduğundan ebeveynler çocuğun aleyhine olacak şekilde bundan vazgeçemez; hâkim, velayeti almayan ebeveynin çocuğun giderlerine katılımını gözetir.

Süresiz nafaka kalktı mı?

Anayasa Mahkemesi, TMK 175’teki “süresiz olarak” ifadesini 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla iptal etmiştir. İptal kararı 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecektir; bu tarihe kadar mevcut hüküm uygulanır. Yoksulluk nafakası kaldırılmamıştır ve yasa koyucunun yeni bir süre düzenlemesi yapması beklenmektedir.

Protokolde ortak velayet kararlaştırılabilir mi?

Kanunda ortak velayete ilişkin açık bir hüküm yoktur; ancak Yargıtay uygulamasıyla, eşlerin birlikte talep etmesi ve çocuğun yararına aykırı olmaması hâlinde mahkemeler ortak velayete karar verebilmektedir. Karar hâkimin takdirindedir.

Protokole uyulmazsa ne yapılabilir?

Kesinleşen boşanma kararı ve onaylanan protokol ilam niteliğindedir. Ödenmeyen nafaka ve kararlaştırılan diğer ödemeler için ilamlı icra takibi yapılabilir; nafaka borcunu ödemeyen hakkında tazyik hapsi istenebilir (İİK 344).

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Mevzuat ve yargı kararları değişebilir; kendi durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.

Bu konuda bir sorunuz mu var?

Dosyanızı birlikte değerlendirmek için büroyu arayabilir ya da WhatsApp’tan yazabilirsiniz.

Diğer yazılar